Όλα έγιναν πολύ γρήγορα

Θρηνητικό συναξάρι Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου (Φώτης Κόντογλου)

“Κάθε χρονιά αυτή την ημέρα οι Ελληνίδες μανάδες θα κλαίνε και οι Τουρκάλες μανάδες θα γιορτάζουν” έχει πει η πρύτανης της Σορβόνης Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ για τις 29 Μαϊου – ημέρα πτώσης της Πόλης, συμπυκνώνοντας έτσι σε μία φράση αυτή την επέτειο. Γιατί στις 29 Μαϊου η ιστορία μας χωρίστηκε βίαια στα δύο (πριν και μετά), χωρίς όμως να διακοπεί την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού (ο Ελληνισμός δεν έχει σχέση με το Ελληνικό κράτος – ευτυχώς!), σηματοδοτώντας παράλληλα τις απαρχές του νέου Ελληνισμού. Το παρακάτω κείμενο (γραμμένο το 1991) συμπυκνώνει κατά τη γνώμη μου τη σημασία αυτής της επετείου για το σύγχρονο κόσμο – όπως τουλάχιστον θέλω εγώ να τη βλέπω.

ΟΛΑ ΕΓΙΝΑΝ ΠΟΛΥ ΓΡΗΓΟΡΑ

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κάθισε να τον φάνε, αυτό ήταν το λάθος του. Θα μπορούσε να είχε πάει στην Ιταλία και να τους λέει για τον Πλάτωνα, θα είχε προλάβει τις εξελίξεις. Κάθισε να τον φάνε, τι δουλειά είχε με τα στίφη των αγρίων, ήταν μορφωμένο παιδί από το Μυστρά και θα μπορούσε άνετα να γίνει καθηγητής στην Ιταλία, να τους λέει για τον Πλάτωνα. Κάθισε να τον σφάξουν κι έτσι μείναμε πίσω, πάρα πολύ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι, μείναμε απελπτιστικά πίσω, μείναμε εδώ, είμαστε εδώ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι να πάμε στην Ιταλία, να γίνουμε καθηγητές. Άντρες, γυναίκες, παιδιά, κάτι θα είχαμε να διδάξουμε. Θα παίρναμε το πρωϊνό μας, θα διαβάζαμε τρείς σελίδες Πλάτωνα, θα παίρναμε το ελαφρύ μεσημεριανό μας. Θα μας άκουγαν με ανοιχτό το στόμα, θα είμασταν πολύ μπροστά. Μείναμε πίσω και δεν γίνεται τίποτα, ο Γοδεφρείδος Βιλλαρδουίνος διάβασε τρείς σελίδες Πλάτωνα και τώρα έχει νοικιάσει όλα τα δωμάτια. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα ενώ θα μπορούσε να έχει γράψει σαράντα βιβλία, ήταν μορφωμένο παιδί από το Μυστρά. Η στέψη του έγινε εκεί, ήταν η πιο μελαγχολική στέψη αυτοκράτορα που έγινε ποτέ, όλοι ήξεραν. Κάθισαν να σφαγιασθούν κι έτσι μείναμε πίσω. Όλα έγιναν πολύ βιαστικά, η Έρση ήρθε έξαλλη ένα απόγευμα και σου είπε ότι δεν αντέχει πια σ’ αυτή την κωλοχώρα, σου ανακοίνωσε την απόφασή της να ζει έξι μήνες στο Παρίσι και τα καλοκαίρια στη Σαντορίνι. Δεν άντεχε άλλο αυτή την κωλοπόλη, θα κατέβαινε στο Μαρούσι είκοσε μέρες το χρόνο. Έπρεπε να το κάνει γιατί είχαμε μείνει πολύ πίσω, δεν υπήρχε περίπτωση να προλάβουμε, δεν προλαβαίναμε με τίποτα. Είχε δικαίωμα να προχωρήσει, να ζήσει κάτι, άλλωστε δεν υπήρχαν πια σύνορα. Έπεφταν συνεχώς οι διαχωριστικές γραμμές, ο κόσμος γινόταν ένα. Είχε δικαίωμα να γίνει κάτι διαφορετικό, να μη μείνει πίσω, είχε το αναφαίρετο δικαίωμα να απολαύσει ελεύθερη τον ενωμένο κόσμο, να κατοικήσει σ’ ένα πραγματικό κέντρο. Άλλωστε, μη γελιέσαι, Ρέα μου, μόνο εκεί εκτιμούσαν το ελληνικό πνεύμα, διάβαζαν Πλάτωνα πριν πάνε στον ψυχαναλυτή, τον ήξεραν απ’ έξω κι ανακατωτά, ιδίως ανακατωτά τον ήξεραν απ’ έξω. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα, μη γελιέσαι, κανείς δεν τον ήξερε, ο ψυχαναλυτής δεν τον ήξερε, δεν έγραψε τίποτα αυτός, κάθισε να του πάρουν το κεφάλι τα στίφη. Αν είχε πάει στην Ιταλία, θα είχε γράψει ένα συμπαθητικό βιβλίο για την ιδανική πολιτεία, κάτι θα είχε μείνει, θα είχε κάνει πολύ καλό στον εαυτό του, θα έπαιρνε ήσυχος το πρωινό του, θα διάβαζε τους σοφιστές, θα έβγαζε τα συμπεράσματά του, θα έπαιρνε το μεσημεριανό του, θα τού το έφερναν σ’ ένα δίσκο, θα σκεφτόταν με αγαλλίαση το βραδινό του.

Ο Τζον Λε Καρέ γράφει για τους κατασκόπους (John Le Carre)

Ο συγγραφέας (και πρώην κατάσκοπος) John Le Carre

Δεν είναι συχνό φαινόμενο οι εξομολογήσεις ενός κατασκόπου, τα πράγματα βέβαια αλλάζουν όταν μιλάμε για τον Τζον Λε Καρέ: το γνωστότερο κατάσκοπο-λογοτέχνη που έφερε τον σκοτεινό αυτό κόσμο στο ευρύ κοινό με το βιβλίο του “Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι”. Το παρακάτω κείμενο από το New Yorker είναι μια πραγματική μικρή ιστορία από την προϋπηρεσία του στον κλάδο, γραμμένο με μαεστρία και χιούμορ. Ο Λε Καρέ προβάλει τον παραλογισμό αυτού του κόσμου και το συνδέει με τον πόλεμο του Ιράκ (του οποίου είναι γνωστός πολέμιος), απολαύστε το.

THE MADNESS OF SPIES
A Secret Service secret.

by John le Carré

 I carried my first 9-mm. automatic Browning when I was just twenty years old. I was a National Service second lieutenant in the Intelligence Corps in Austria. It was my first clandestine mission, and I was in heaven. The year, I think, was 1952, and I was stationed in Graz, the hub of the British Occupied Zone in the early Cold War years. The gun was loaded. On the advice of the Air Intelligence Officer, or A.I.O., in charge of the operation, I wore it jammed into my waistband against my left hip with the butt foremost, allowing for an easy draw across the body. Over it I wore a green loden coat, borrowed under a pretext from one of our Field Security drivers, and, for additional cover, a fetching green Tyrolean hat, bought at personal expense. Such was my disguise of choice for a top-secret night trip through sparsely populated countryside to Austria’s border with Communist Czechoslovakia.

The A.I.O., however, had opted for the more traditional spy’s attire: fawn raincoat and trilby hat, which, together with his military mustache, gave him, to my callow eye, a rather too British look. But he knew best. The A.I.O. was a veteran of the business, as we National Service fledglings had often been reminded sotto voce by our seasoned superiors in the bar of the Wiesler hotel, reserved for British officers, where the A.I.O. could be observed of an early evening, always seated in the same corner and half-hidden by his Austrian newspaper, with a mahogany whiskey at his side and a crisp white handkerchief jammed into the cuff of his officer-class sports jacket. The A.I.O., they said, had done his share of this and that—as ever with the clear implication that we hadn’t.

2 από τις καλύτερες ταινίες του Αλ Πατσίνο στις Κυριακάτικες εφημερίδες (Al Pacino)

Η προσφορά καλών ταινιών από τις Κυριακάτικες εφημερίδες συνεχίζεται και αυτή την Κυριακή (24 Μαϊου) με 2 πολύ κλασσικές ταινίες της δεκαετίας του ’70 με πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο και σκηνοθέτη το μεγάλο Σίντεϋ Λιούμετ: “Σέρπικο” (ΒΗΜΑ) και “Σκυλίσια μέρα” (ΘΕΜΑ).

Ο αστυνόμος Φρανκ Σέρπικο δε μασάει τα λόγια του στο "Σέρπικο" του Σίντνεϋ Λιούμετ

Serpico (1973, του Sidney Lumet)

Ο Σέρπικο, ένας νέος αστυνομικός, εκτελεί το καθήκον του με θάρρος και αυτοθυσία, αρνούμενος να ακολουθήσει την περπατημένη και να χρηματιστεί. Η συμπεριφορά του σταδιακά θα τον στρέψει ενάντια στους συναδέλφους του. Μια αριστοτεχνικά γυρισμένη ταινία από τον Sidney Lumet, απογειώνεται από την εκρηκτική ερμηνεία του Αλ Πατσίνο. Σε έναν από τους σημαντικότερους ρόλους της καριέρας του ο μεγάλος ηθοποιός δημιουργεί έναν πολύπλευρο χαρακτήρα που κυνηγάει με πάθος την αλήθεια, ενώ παραμένει νέος: γεμάτος ευαισθησίες και χιούμορ. Η μουσική είναι το Μίκη Θεοδωράκη βέβαια.

Το “Serpico” στο Internet Movie Database

Ο Σόννυ στη μέση μιας δύσκολης κατάστασης στη "Σκυλίσια μέρα"

Dog Day Afternoon (1975, του Sidney Lumet)

Κόντογλου ΙΙΙ

“Οι 4 εποχές”, Τσαρούχης

Σε συνέχεια του άρθρου για το Φώτη Κόντογλου – εμφανείς οι επιδράσεις της ζωγραφικής του Κόντογλου στον Τσαρούχη.

 

Κόντογλου ΙΙ

Σε συνέχεια του άρθρου για το Φώτη Κόντογλου

 

Φώτης Κόντογλου: πατριάρχης της Νεοελληνικής τέχνης – Μέρος 2ο

 

Ο Κόντογλου λειτούργησε σαν τη συνείδηση της Νεοελληνικής ταυτότητας. Σε μια εποχή που οτιδήποτε είχε να κάνει με παράδοση παραγκωνιζόταν (σας θυμίζει κάτι;) και η Ελλάδα κοίταζε απεγνωσμένα προς τη δύση για να μιμηθεί (σχολή Μονάχου, κτλ) ο Κόντογλου ανέδειξε τα αριστουργήματα που στόλιζαν κάθε πόλη και χωριό και ο καλλιτεχνικός κόσμος αδυνατούσε να δει. Σε συνέχεια του πρώτου άρθρου μας για το Φώτη Κόντογλου.

Έτσι ενώ κάθε γωνιά της Ελλάδας ήταν γεμάτη από πανέμορφες βυζαντινές Εκκλησίες με συγκλονιστηκή πραγματικά ζωγραφική και αρχιτεκτονική, τα φωτισμένα μυαλά της Ελλάδας έτρεχαν στη Γερμανία για να μιμηθούν μια στεγνή και βαρετή τεχνοτροπία που ουδεμία σχέση είχε με την Ελληνική ταυτότητα. Ομοίως, ενώ κάθε σπίτι ήταν γεμάτο μικρά έργα τέχνης:

“το παραμικρό κεντητό πουκάμισο, το πιο φτηνό βαρκάκι, το πιο ταπεινό εκκλησάκι, το τέμπλο, το κιούπι, το χράμι, όλα τους αποπνέανε μιαν αρχοντιά κατά τι ανώτερη των Λουδοβίκων” - Ελύτης

οι Έλληνες του ’30 πέταγαν στα σκουπίδια τα μαργαριτάρια που είχαν στα σπίτια τους και αντέγραφαν μανιωδώς τον κόσμο της δύσης. Αυτή τη δυτικολατρεία χτύπησε ο Κόντογλου και τη χτύπησε με όλη τη δύναμη της ψυχής του μέσα από την ίδια του την τέχνη, αλλά και μέσα από εκτενή αρθρογραφία: 

 “Η τέχνη μας είναι σαν τη φύση μας απλή απ’ έξω. Τα αρχαία κτήρια ξεκουράζουν με την απλότητά τους. Οι Βυζαντινές εκκλησίες με τον τρούλο θαρρείς πως είναι μικρά βουνά. Τα χωριάτικα σπίτια είναι σύμφωνα με τη φύση… Η τέχνη πρέπει να είναι σε αρμονία με τα γύρω φυσικά φαινόμενα.”  

10 Κλασσικές νεανικές ταινίες της δεκαετίας του ’80

O Ferry Bueller με την παρέα του απολαμβάνει μια ημέρα εκτός σχολείου στην κλασσική νεανική ταινία "Ferry Bueller's Day off"

Μεγάλωσα μαζί τους και τις θεωρώ ένα ιδιαίτερο κινηματογραφικό είδος από μόνες τους. Οι νεανικές ταινίες της δεκαετίας του ’80 γέμιζαν τα Κινηματογραφικά μου βράδυα και κοιτάζοντάς τες τώρα (πάνω από 20 χρόνια μετά) πιστεύω ότι παραμένουν στην πλειοψηφία τους αυτό για το οποίο γυρίστηκαν: σκέτη διασκέδαση.

Γιατί βέβαια οι νεανικές ταινίες τα έχουν όλα: : δράση, έρωτα, χιούμορ, κι επίσης πολύ αξιόλογους ηθοποιούς πολλοί από τους οποίους έκαναν εξαιρετική καριέρα αργότερα. Μπορεί το στόρυ να ήταν πολλές φορές απλοϊκό ή η μουσική να ακούγεται σήμερα παρωχημένη αλλά στην πλειοψηφία τους ήταν ολοκληρωμένες ταινίες με ωραία ατμόσφαιρα, δυνατό σενάριο και ωραίες ερμηνείες που συνεχίζουν να βλέπονται με άνεση σήμερα (πάνω από 20 χρόνια μετά) κι αυτό δεν είναι μικρό πράγμα (σκεφτείτε απλά πόσο λίγες είναι οι Ελληνικές ταινίες εκείνης της δεκαετίες που πέρασαν το τεστ του χρόνου).

Fallingwater by Frank Lloyd Wright

"Fallingwater" η πιο γνωστή δημιουργία του Ράϊτ, ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά έργα του 20ου αιώνα

Σε συνέχεια του άρθρου για τον Φράνκ Λόϋντ Ράϊτ

Η ταραχώδης ζωή του Φρανκ Λόϋντ Ράϊτ (Frank Lloyd Wright)

"Taliesin" ένα εμβληματικό σπίτι το οποίο ο Frank Lloyd Wright δημιούργησε σαν ερωτική φωλιά για την ερωμένη του και 2η σύζηγό του

Ο Ράϊτ είναι γνωστός σαν ένας από τους μεγαλύτερους αρχιτέκτονες όλων των εποχών: ο άνθρωπος που έφερε νέες και καινοτόμες ιδέες στην αρχιτεκτονική, επηρεάζοντας όσο λίγοι την πορεία της τέχνης αυτής στον 20ο αιώνα. Ήταν όμως παράλληλα μια παθιασμένη προσωπικότητα που έζησε ένα ταραχώδη βίο γεμάτο έρωτες και βία.

“Είμαι ένα σπίτι χωρισμένο από τον εαυτό του από συνθήκες που δεν μπορώ να ελέγξω” έγραψε στη μητέρα του το 1910 ο Ράϊτ, όταν αποφάσισε να αφήσει τη γυναίκα και τα 6 του παιδιά για να φύγει για την Ευρώπη με την Μάμα Τσένεϋ, γυναίκα ενός πελάτη του. Γυρίζοντας πίσω θα χτήσει το Taliesin, μία από τις γνωστότερες δημιουργίες του προορισμένο να γίνει μια ερωτική φωλιά γι’ αυτόν και την ερωμένη του (“love bungalow” το έλεγε). Τα πράγματα όμως δεν ήρθαν όπως τα σχεδίαζε: το 1914 ένας υπηρέτης κλείδωσε τις πόρτες, έβαλε αρκετή παραφίνη και φωτιά με αποτέλεσμα 9 άνθρωποι να πεθάνουν – ανάμεσά τους και η Τσένεϋ, μαζί με τα παιδιά της.

10 αναληθείς Βιογραφικές ταινίες

Ο Σαλιέρι παρουσιάζεται σαν μια σχεδόν σατανική φιγούρα που απειλεί το Μότζαρτ στο "Amadeus" του Milos Forman. Η πραγματικότητα ήταν πολύ διαφορετική με τους δύο συνθέτες να διατηρούν μια εξαιρετική σχέση αμοιβαίας εκτίμησης.

“Ποτέ μην αφήσεις την αλήθεια να σε εμποδίσει απ’ το να πεις μια καλή ιστορία” ήταν για χρόνια το αγαπημένο ρητό των απανταχού κινηματογραφιστών και δεν ήταν πουθενά πιο εμφανές από ότι στις βιογραφίες.

Ένα κινηματογραφικό είδος το οποίο πάντα τραβούσε το κοινό, οι βιογραφίες εξελίχθηκε τελικά σε περισσότερο μυθοπλασία και λιγότερο αλήθεια. Στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν μια ενδιαφέρουσα ιστορία οι κινηματογραφιστές πολλές φορές διαστρέβλωσαν την αλήθεια. Επιπλέον, επικέντρωναν την προσοχή τους σε αδιάφορες-ανούσιες λεπτομέρειες, ενώ προσπέρασαν σημαντικά στοιχεία της ζωής του προσώπου που βιογραφούσαν. Οι παρακάτω 10 ταινίες είναι καλά παραδείγματα αυτού:

10. A BEAUTIFUL MIND
9. RAY
8. HOUDINI
7. THE HURRICANE
6. AMADEUS
5. MONGOL
4. YOUNG MR. LINCOLN
3. THE DOORS
2. NIGHT AND DAY
1. YOUNG EINSTEIN

10 αναληθείς βιογραφικές ταινίες – Slideshow

Γαλλικός κινηματογράφος σε DVD από το Ποντίκι

Ο Αντουάν σε μια ακόμη απόπειρα για "Κλεμμένα φιλιά" στην ομώνυμη ταινία του Φρανσουά Τρυφώ

Η εφημερίδα “Το Ποντίκι” ξεκινάει εκτενές αφιέρωμα στο Γαλλικό Κινηματογράφο δίνοντας δώρο ένα DVD κάθε εβδομάδα (η εφημερίδα εκδίδεται κάθε Πέμπτη αλλά κυκλοφορεί μέχρι την Κυριακή).

Τρυφώ, Μαλ, Ρομέρ, Σαμπρόλ και Ρενέ θα βρείτε στο αφιέρωμα που κάνει η εφημερίδα και μπορεί να μην είναι οι πιο αντιπροσωπευτικές ταινίες του Γαλλικού κινηματογράφου, αλλά σίγουρα είναι πολύ σημαντικά δείγματα Γάλλων σκηνοθετών του “νέου κύματος”, του κινήματος εκείνου που τη δεκαετία του ’60 ανανέωσε το Γαλλικό και τον παγκόσμιο κινηματογράφο.

Λίγα λόγια για το “νέο κύμα”: τη δεκαετία του ’60 μια επανάσταση αλλάζει τον παγκόσμιο κινηματογράφο. Με ιδρυτές τους Τρυφώ, Γκοντάρ και Ρομέρ μεταξύ άλλων, οι σκηνοθέτες του “νέου κύματος” υποστηρίζουν τον “Κινηματογράφο του δημιουργού” (“auteur cinema”) δηλαδή την ταινία όπου ο σκηνοθέτης δεν είναι απλά ένας συντελεστής, αλλά πολύ περισσότερο ο “δημιουργός” το μυαλό που οδηγεί προς ένα συγκεκριμένο όραμα (όπως ακριβός ο συγγραφέας είναι ο δημιουργός ενός βιβλίου). Με γερές κινηματογραφικές βάσεις (ο Τρυφώ ήταν κριτικός κινηματογράφου πριν γίνει σκηνοθέτης), είναι οι πρώτοι που μιλούν με θαυμασμό για Αμερικανούς σκηνοθέτες όπως ο Χίτσκοκ ή ο Φόρντ, σε μια εποχή που η καλλιτεχνική αξία των ταινιών τους δεν έχει αναδειχθεί και ο Χίτσκοκ για παράδειγμα θεωρείτο εμπορικός σκηνοθέτης που γεμίζει αίθουσες (για την πολύ ενδιαφέρουσα σχέση ανάμεσα στον Τρυφώ και το Χίτσκοκ θα μιλήσουμε κάποια άλλη στιγμή). Το αποτέλεσμα; ταινίες όπως τα “400 χτυπήματα” ή το “Χωρίς ανάσα”, αριστουργήματα, μερικές από τις σημαντικότερες ταινίες στην ιστορία του Κινηματογράφου.