Κριτική: οι Πέρσες του Αισχύλου και ο Γκότσεφ

 

Διαβάστε τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα της διαμάχης που έχει ξεσπάσει για τους Πέρσες του Αισχύλου (Φεστιβάλ Αθηνών).

Έχει γίνει πλέον παράδοση στην Επίδαυρο κάθε χρόνο να ξεσπάει διαμάχη για μία από τις παραστάσεις. Πέρσι είχαμε τους Βατράχους και την (ακραία σε συγκεκριμένα σημεία) κόντρα Λιγνάδη-Γεωργουσόπουλου, φέτος είναι οι Πέρσες.

Οι λόγοι πολλοί: μπορεί να είναι οι (ατυχείς πολλές φορές) ”μεταμοντέρνες” απόπειρες διαφόρων σκηνοθετών, μπορεί η παράδοση και οι ευαισθησίες μας στο είδος της τραγωδίας, σε κάθε περίπτωση νομίζω ότι η συζήτηση που πυροδοτείται έχει ενδιαφέρον.

Ο φίλος της στήλης ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ επέλεξε τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα:

Συνέντευξη του Γκότσεφ για την Παράσταση (“Ελευθεροτυπία”)

΄Αρθρο στην Ελευθεροτυπία

Nα τη φυσήξει ο άνεμος της Παναγίας

Σε μια παλάμη θάλασσας γεύτηκες τα πικρά χαλίκια.
Δύο η ώρα το πρωί περιδιαβάζοντας τον έρημο Αύγουστο.
Είδες το φως του φεγγαριού να περπατεί μαζί σου Βήμα Χαμένο..
Ή αν δεν ήτανε η καρδιά στη θέση της
Ήταν η θύμηση της γης με την ωραία γυναίκα
Η ευχή που λαχτάρησε μέσ’ απ’ τους κόρφους του βασιλικού
Να τη φυσήξει ο άνεμος της Παναγίας! .
Ώρα της νύχτας! Κι ο βοριάς πλημμυρισμένος δάκρυα
Μόλις ερίγησε η καρδιά στο σφίξιμο της γης
Γυμνή κάτω απ’ τους αστερισμούς των σιωπηλών της δέντρων
Γεύτηκες τα πικρά χαλίκια στους βυθούς του ονείρου
Την ώρα που τα σύννεφα λύσανε τα πανιά
Και δίχως ήμαρτον κανέν’ από την αμαρτία χαράχτηκε
Στα πρώτα σπλάχνα του ο καιρός.
Μπορείς να δεις ακόμη Πριν απ’ την αρχική φωτιά την ομορφιά της άμμου.
Όπου έπαιζες τον όρκο σου κι όπου είχες την ευχή Εκατόφυλλη,
ανοιχτή στον άνεμο της Παναγίας!

(Oδυσσέας Ελύτης, “Προσανατολισμοί”)

Το νέο μουσείο της Ακρόπολης

Όπου ο Belbo ατενίζει το νέο μουσείο της Ακρόπολης και αναρωτιέται για τη σημασία του.

Από όποια πλευρά και να το κοιτάξετε, το νέο Μουσείο της Ακρόπολης φαίνεται σαν μια λαμπερή προσθήκη στη Νεοελληνική μας πολιτιστική ζωή: είναι ένα αστραφτερό δείγμα μοντέρνας αρχιτεκτονικής, αναδεικνύει τα αριστουργηματικά γλυπτά που περιέχει, θέτει ευθέως το ζήτημα της επιστροφής των μαρμάρων, κτλ. Το μουσείο πετυχαίνει το στόχο του και γι’ αυτό δεν υπάρχει αμφιβολία: οι όποιες αντιρρήσεις βγήκαν από τη μέση, το κτήριο “έδεσε με το βράχο”, τα γλυπτά απέκτησαν ένα χώρο που τους αξίζει, η Αθήνα απέκτησε ένα όμορφο κτήριο, ίσως και ορόσημο κάποια στιγμή στο μέλλον ποιος ξέρει; Εξίσου σημαντικό, είναι από τις λίγες φορές που φαίνεται ότι πήραμε τις σωστές αποφάσεις, δεν κάναμε παρασπονδίες, πετύχαμε αυτό που θέλαμε αφήνοντας πίσω γκρίνιες και μιζέριες. Σωστά αισθανόμαστε χαρούμενοι για το αποτέλεσμα.

Την ίδια στιγμή το νέο μουσείο αναδεικνύει την ανικανότητά μας να φέρουμε μια νέα πρόταση στον κόσμο. Το πιο σημαντικό πολιτιστικό γεγονός των τελευταίων ετών δεν παύει να είναι απλά ένας χώρος στέγασης των δημιουργιών του παρελθόντως – όχι πρωτογενής καλλιτεχνική δημιουργία, στην οποία η χώρα μας είναι πρακτικά ανύπαρκτη – πόσο σημαντικό μπορεί πραγματικά να είναι αυτό; Επιπλέον σαν κτήριο, το μουσείο καμία σχέση δεν έχει με την παράδοση ή την τέχνη μας, ακολουθώντας απλά τις προτροπές της μοντέρνας αρχιτεκτονικής: άνετα θα μπορούσε να έχει χτιστεί στο Λονδίνο, το Παρίσι ή οποιαδήποτε άλλη Ευρωπαϊκή πόλη. Η πλήρης ατολμία στην προσέγγιση  του κτηρίου είναι ενδεικτικό της “επαρχιωτικής” αντίληψης της Νεοελληνικής κοινωνίας: επιλέξαμε μια αισθητική που θα ήταν αποδεκτή από τους Ευρωπαίους, όχι ένα κτήριο το οποίο εκφράζει εμάς σα λαό.

Η εκτυφλωτική λάμψη του Αγίου Όρους

Ανταπόκριση από το Παρίσι

Ο Belbo βρίσκεται στο Παρίσι και παρακολουθεί μια μοναδική έκθεση με θησαυρούς του Αγίου Όρους, που έχει δημιουργήσει τεράστιο ενδιαφέρον στη Γαλλική πρωτεύουσα: “Le Mont Athos et l’ Empire Byzantin”.

Στο “μικρό παλάτι” του Παρισιού το πρώτο πράγμα που κάνει εντύπωση είναι η ουρά του κοινού που περιμένει να μπει στην έκθεση. Η δύση φαίνεται ότι ανακαλύπτει τη Βυζαντινή τέχνη και το Βυζαντινό πολιτισμό και μετά το Λονδίνο και τη μεγάλη έκθεση αφιερωμένη στο Βυζάντιο, το Παρίσι ανοίγεται στη μαγεία της Βυζαντινής τέχνης.

Μισοφωτισμένες αίθουσες, πολύς κόσμος και ανάμεσά τους μερικά μόνο από τα αριστουργήματα του Αγίου Όρους. Από μικρά αντικείμενα (συνόψεις) αριστουργηματικά ζωγραφισμένα στο χέρι, άμφια απίστευτης τέχνης, ένα ολόκληρο τέμπλο και μεγάλες εικόνες μοναδικής τέχνης ο θεατής μένει πραγματικά με ανοιχτό το στόμα μπροστά στο επίπεδο του πολιτισμού που έχει επιτευχθεί εδώ και μερικές εκατοντάδες χρόνια σε ένα μικρό “πόδι” της Χαλκιδικής. Η τέχνη του Αγίου Όρους είναι πολύπλοκη, εντυπωσιακή, αλλά πάνω απ΄ όλα συναρπαστική, γεμάτη πάθος και συναίσθημα, μια κατάκτηση πραγματικά του παγκόσμιου πολιτισμού. 

Ακούγοντας τα γεμάτα θαυμασμό επιφωνήματα των Γάλλων θεατών (και ήταν αρκετά), έφυγα έχοντας αναρωτηθεί ποια θα ήταν η μοίρα μιας τέτοιας έκθεσης στο χώρα μας. Το μετα-Οθωμανικό Ελλαδικό κράτος έχει δείξει την ανικανότητά του να κατανοήσει τη σημασία αυτής της Κιβωτού που λέγεται Άγιο Όρος, ενός πραγματικού θησαυρού που έχει στα χέρια του (πρόσφατα κάποιοι γραφικοί μάλιστα κάνανε και… πορεία στην περιοχή). Η διοργάνωση της έκθεσης δεν είναι ενδεικτική των διαθέσεών που έχει η Ελληνική πολιτεία απέναντι στο Άγιο Όρος και μάλλον εμπίπτει στις εξαιρέσεις. Με αυτά τα δεδομένα, νομίζω ότι η ξεκάθαρη επιλογή της Αθωνικής κοινότητας είναι να ανοιχθεί προς την Ευρώπη περισσότερο, αφήνοντας πίσω της το τριτοκοσμικό Ελληνικό κράτος, έστω και αν σημαίνει ότι κάποιοι από εμάς θα πρέπει να ταξιδέψουν μέχρι το Παρίσι για να δουν τους θησαυρούς του…

  

Όλα έγιναν πολύ γρήγορα

Θρηνητικό συναξάρι Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου (Φώτης Κόντογλου)

“Κάθε χρονιά αυτή την ημέρα οι Ελληνίδες μανάδες θα κλαίνε και οι Τουρκάλες μανάδες θα γιορτάζουν” έχει πει η πρύτανης της Σορβόνης Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ για τις 29 Μαϊου – ημέρα πτώσης της Πόλης, συμπυκνώνοντας έτσι σε μία φράση αυτή την επέτειο. Γιατί στις 29 Μαϊου η ιστορία μας χωρίστηκε βίαια στα δύο (πριν και μετά), χωρίς όμως να διακοπεί την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού (ο Ελληνισμός δεν έχει σχέση με το Ελληνικό κράτος – ευτυχώς!), σηματοδοτώντας παράλληλα τις απαρχές του νέου Ελληνισμού. Το παρακάτω κείμενο (γραμμένο το 1991) συμπυκνώνει κατά τη γνώμη μου τη σημασία αυτής της επετείου για το σύγχρονο κόσμο – όπως τουλάχιστον θέλω εγώ να τη βλέπω.

ΟΛΑ ΕΓΙΝΑΝ ΠΟΛΥ ΓΡΗΓΟΡΑ

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κάθισε να τον φάνε, αυτό ήταν το λάθος του. Θα μπορούσε να είχε πάει στην Ιταλία και να τους λέει για τον Πλάτωνα, θα είχε προλάβει τις εξελίξεις. Κάθισε να τον φάνε, τι δουλειά είχε με τα στίφη των αγρίων, ήταν μορφωμένο παιδί από το Μυστρά και θα μπορούσε άνετα να γίνει καθηγητής στην Ιταλία, να τους λέει για τον Πλάτωνα. Κάθισε να τον σφάξουν κι έτσι μείναμε πίσω, πάρα πολύ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι, μείναμε απελπτιστικά πίσω, μείναμε εδώ, είμαστε εδώ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι να πάμε στην Ιταλία, να γίνουμε καθηγητές. Άντρες, γυναίκες, παιδιά, κάτι θα είχαμε να διδάξουμε. Θα παίρναμε το πρωϊνό μας, θα διαβάζαμε τρείς σελίδες Πλάτωνα, θα παίρναμε το ελαφρύ μεσημεριανό μας. Θα μας άκουγαν με ανοιχτό το στόμα, θα είμασταν πολύ μπροστά. Μείναμε πίσω και δεν γίνεται τίποτα, ο Γοδεφρείδος Βιλλαρδουίνος διάβασε τρείς σελίδες Πλάτωνα και τώρα έχει νοικιάσει όλα τα δωμάτια. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα ενώ θα μπορούσε να έχει γράψει σαράντα βιβλία, ήταν μορφωμένο παιδί από το Μυστρά. Η στέψη του έγινε εκεί, ήταν η πιο μελαγχολική στέψη αυτοκράτορα που έγινε ποτέ, όλοι ήξεραν. Κάθισαν να σφαγιασθούν κι έτσι μείναμε πίσω. Όλα έγιναν πολύ βιαστικά, η Έρση ήρθε έξαλλη ένα απόγευμα και σου είπε ότι δεν αντέχει πια σ’ αυτή την κωλοχώρα, σου ανακοίνωσε την απόφασή της να ζει έξι μήνες στο Παρίσι και τα καλοκαίρια στη Σαντορίνι. Δεν άντεχε άλλο αυτή την κωλοπόλη, θα κατέβαινε στο Μαρούσι είκοσε μέρες το χρόνο. Έπρεπε να το κάνει γιατί είχαμε μείνει πολύ πίσω, δεν υπήρχε περίπτωση να προλάβουμε, δεν προλαβαίναμε με τίποτα. Είχε δικαίωμα να προχωρήσει, να ζήσει κάτι, άλλωστε δεν υπήρχαν πια σύνορα. Έπεφταν συνεχώς οι διαχωριστικές γραμμές, ο κόσμος γινόταν ένα. Είχε δικαίωμα να γίνει κάτι διαφορετικό, να μη μείνει πίσω, είχε το αναφαίρετο δικαίωμα να απολαύσει ελεύθερη τον ενωμένο κόσμο, να κατοικήσει σ’ ένα πραγματικό κέντρο. Άλλωστε, μη γελιέσαι, Ρέα μου, μόνο εκεί εκτιμούσαν το ελληνικό πνεύμα, διάβαζαν Πλάτωνα πριν πάνε στον ψυχαναλυτή, τον ήξεραν απ’ έξω κι ανακατωτά, ιδίως ανακατωτά τον ήξεραν απ’ έξω. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα, μη γελιέσαι, κανείς δεν τον ήξερε, ο ψυχαναλυτής δεν τον ήξερε, δεν έγραψε τίποτα αυτός, κάθισε να του πάρουν το κεφάλι τα στίφη. Αν είχε πάει στην Ιταλία, θα είχε γράψει ένα συμπαθητικό βιβλίο για την ιδανική πολιτεία, κάτι θα είχε μείνει, θα είχε κάνει πολύ καλό στον εαυτό του, θα έπαιρνε ήσυχος το πρωινό του, θα διάβαζε τους σοφιστές, θα έβγαζε τα συμπεράσματά του, θα έπαιρνε το μεσημεριανό του, θα τού το έφερναν σ’ ένα δίσκο, θα σκεφτόταν με αγαλλίαση το βραδινό του.

Κόντογλου ΙΙΙ

“Οι 4 εποχές”, Τσαρούχης

Σε συνέχεια του άρθρου για το Φώτη Κόντογλου – εμφανείς οι επιδράσεις της ζωγραφικής του Κόντογλου στον Τσαρούχη.

 

Κόντογλου ΙΙ

Σε συνέχεια του άρθρου για το Φώτη Κόντογλου

 

Φώτης Κόντογλου: πατριάρχης της Νεοελληνικής τέχνης – Μέρος 2ο

 

Ο Κόντογλου λειτούργησε σαν τη συνείδηση της Νεοελληνικής ταυτότητας. Σε μια εποχή που οτιδήποτε είχε να κάνει με παράδοση παραγκωνιζόταν (σας θυμίζει κάτι;) και η Ελλάδα κοίταζε απεγνωσμένα προς τη δύση για να μιμηθεί (σχολή Μονάχου, κτλ) ο Κόντογλου ανέδειξε τα αριστουργήματα που στόλιζαν κάθε πόλη και χωριό και ο καλλιτεχνικός κόσμος αδυνατούσε να δει. Σε συνέχεια του πρώτου άρθρου μας για το Φώτη Κόντογλου.

Έτσι ενώ κάθε γωνιά της Ελλάδας ήταν γεμάτη από πανέμορφες βυζαντινές Εκκλησίες με συγκλονιστηκή πραγματικά ζωγραφική και αρχιτεκτονική, τα φωτισμένα μυαλά της Ελλάδας έτρεχαν στη Γερμανία για να μιμηθούν μια στεγνή και βαρετή τεχνοτροπία που ουδεμία σχέση είχε με την Ελληνική ταυτότητα. Ομοίως, ενώ κάθε σπίτι ήταν γεμάτο μικρά έργα τέχνης:

“το παραμικρό κεντητό πουκάμισο, το πιο φτηνό βαρκάκι, το πιο ταπεινό εκκλησάκι, το τέμπλο, το κιούπι, το χράμι, όλα τους αποπνέανε μιαν αρχοντιά κατά τι ανώτερη των Λουδοβίκων” - Ελύτης

οι Έλληνες του ‘30 πέταγαν στα σκουπίδια τα μαργαριτάρια που είχαν στα σπίτια τους και αντέγραφαν μανιωδώς τον κόσμο της δύσης. Αυτή τη δυτικολατρεία χτύπησε ο Κόντογλου και τη χτύπησε με όλη τη δύναμη της ψυχής του μέσα από την ίδια του την τέχνη, αλλά και μέσα από εκτενή αρθρογραφία: 

 “Η τέχνη μας είναι σαν τη φύση μας απλή απ’ έξω. Τα αρχαία κτήρια ξεκουράζουν με την απλότητά τους. Οι Βυζαντινές εκκλησίες με τον τρούλο θαρρείς πως είναι μικρά βουνά. Τα χωριάτικα σπίτια είναι σύμφωνα με τη φύση… Η τέχνη πρέπει να είναι σε αρμονία με τα γύρω φυσικά φαινόμενα.”

Χριστός Ανέστη!

"Ανάσταση" (13ος αιώνας), Πανσέληνος, Καρυές Άγιο Όρος

Από το Βυζάντιο στη νεότερη εποχή

Ημέρες που είναι ο Belbo προτείνει τη μεγαλύτερη ίσως παρουσίαση Βυζαντινής τέχνης (αντικειμένων, εικόνων, νομισμάτων) που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Στο Βυζαντινό Μουσείο φυσικά (Λ. Βασ. Σοφίας 22), η παρουσίαση καλύπτει την περίοδο από την Άλωση μέχρι και το νέο Ελληνικό κράτος με μια τεράστια συλλογή από αντικείμενα, εικόνες, γλυπτά και νομίσματα (πρόκειται ουσιαστικά για το 2ο μέρος της μόνιμης συλλογής του Μουσείου που ξεκινάει να εκτίθεται).

Βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα τα κομμάτια “Η ενετική κυριαρχία και οι Γραικοί” όπου υπάρχει και η πρώτη μεγάλη ανανέωση της Βυζαντινής τέχνης, καθώς επίσης και “η Οθωμανική κατάκτηση και το γένος” απόδειξη ότι ο Ελληνισμός συνέχισε να παράγει πολιτισμό, ενδεικτικά παραπέμπω:
“στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, όπου το παραμικρό κεντητό πουκάμισο, το πιο φτηνό βαρκάκι, το πιο ταπεινό εκκλησάκι, το τέμπλο, το κιούπι, το χράμι, όλα τους αποπνέανε μιαν αρχοντιά κατά τι ανώτερη των Λουδοβίκων.” Οδυσσέας Ελύτης. Εν Λευκώ

Μια σημαντική παρουσίαση του υλικού του Μουσείου που αξίζει την προσοχή σας, ακολουθεί η αναλυτική περίληψη.

Το Βυζαντινό Μουσείο μεταμορφώνεται. Από το καλοκαίρι του 2004 που άνοιξε στο κοινό το πρώτο τμήμα της νέας μόνιμης έκθεσης, ολοκληρώνεται φέτος την άνοιξη, η παρουσίαση του δεύτερου μέρους της συλλογής του. Με τίτλο “Από το Βυζάντιο στη νεότερη εποχή” η έκθεση καλύπτει χρονικά την περίοδο από την Άλωση μέχρι και το νέο Ελληνικό κράτος. Σε ένα νέο χώρο 1400 τετρ. μ. εκτίθενται στο κοινό 750 αντικείμενα, τα περισσότερα για πρώτη φορά (ενδεικτικά αναφέρουμε: 243 εικόνες, 30 τοιχογραφίες, 24 γλυπτά και ένας θησαυρός 1000 νομισμάτων)! Τα εκθέματα αναδεικνύονται με βάση το κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτικό πλαίσιο της εποχής, γι’ αυτό και μιλάμε ουσιαστικά για την πρώτη, οργανωμένη από μουσείο έκθεση της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου.

Συγκεκριμένα, αναπροσαρμόζεται η τελευταία αίθουσα του πρώτου μέρους της έκθεσης των βυζαντινών συλλογών του ΒΧΜ «Η τελευταία αναλαμπή», που αναφέρεται στην εποχή των Παλαιολόγων. Παρουσιάζεται η «Πνευματική και καλλιτεχνική κινητικότητα τον 15ο αιώνα», με πρωτότυπο εκθεσιακό υλικό και οπτικοακουστικά μέσα. Σε ειδική προβολή σχολιάζεται επίσης η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, που σηματοδοτεί και το πέρασμα από τους «Βυζαντινούς στους Νεότερους χρόνους».

Η έκθεση του δεύτερου μέρους των μεταβυζαντινών συλλογών αναπτύσσεται ως εξής:

• Η Ενετική κυριαρχία και οι Γραικοί (Ι.)
• Από το ανθίβολο στην εικόνα (ΙΙ.)
• Η Οθωμανική κατάκτηση και το Γένος (ΙΙΙ.)
• Το Έντυπο και ο Νέος Ελληνισμός (ΙV.)
• Η Θρησκευτική ζωγραφική στο νεοελληνικό κράτος (V.)

 

Ο Σεφέρης για το Μακρυγιάννη

“Ο Μακρυγιάννης είναι ο πιο σημαντικός πεζογράφος της νέας Ελληνικής λογοτεχνίας…” λέει ο Γιώργος Σεφέρης ξεκινώντας να μιλήσει για τη σημασία του έργου του Μακρυγιάννη. Ο νομπελίστας ποιητής μας μιλάει με πραγματικό πάθος και θαυμασμό για το τι έφερε ο λόγος του Μακρυγιάννη στη νεοελληνική μας λογοτεχνία, τόσο σε επίπεδο ουσίας όσο και σε επίπεδο γλώσσας – αυτά τα δύο αλληλένδετα. Σε συνέχεια της ανάρτησης για το Μακρυγιάννη. Γράφει ο Σεφέρης:

ΘΑ ΗΘΕΛΑ τώρα προτού τελειώσω, να συνοψίσω τη γνώμη μου για την αξία του βιβλίου του Μακρυγιάννη. Ακούσατε λίγες περικοπές του. Είναι ελάχιστες και ανεπαρκείς. Αλλά θα σας δώσουν οπωσδήποτε μιά μικρή βάση για να κρίνετε την ιδέα μου, που είναι η ακόλουθη: Ο Μακρυγιάννης είναι ο πιο σημαντικός πεζογράφος της νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας, αν όχι ο πιο μεγάλος, γιατί έχομε τον Παπαδιαμάντη. [...]

Το περιεχόμενο της γραφής του Μακρυγιάννη είναι ο ατέλειωτος και ο πραγματικός αγώνας ενός ανθρώπου, που με όλα τα ένστικτα της φυλής του ριζωμένα βαριά μέσα στα σπλάχνα του, αναζητά την ελευθερία, το δίκιο, την ανθρωπιά.

«Ανάμεσα Πάτρα και Γαστούνι» σημειώνει -το περιστατικό πρέπει να έχει συμβεί γυρω στα 1830- «είναι ένα χωριό, το Μέγα Σπήλαιγο. Έκαμα κονάκι εκεί. Μου παραπονιόνται οι κάτοικοι από την τυραγνία που δοκιμάζουν από τους καλογέρους: ό,τι παίρνουν το αρπάζουν αυτήνοι. Είχα κονάκι σ’ενού παπά το σπίτι. Τότε τους λέγω:

«- Σαν τραβάτε τόση τυραγνία, δεν τ’αφήνετε το χωριό σας να φύγετε, να πάτε σ’άλλο χωριό εθνικό, πού ‘ναι, τόσα;

»Μου λέγει η παπαδιά:

»-Όταν ήρθαν οι Τούρκοι, εμείς ήμαστε μέσα στο βάλτο στο νερό, τόσες ψυχές, να γλιτώσουμε. Και ήρθαν οι Τούρκοι και μας πιάσανε. Και ήταν το σώμα μας καταματωμένο από τις αβδέλες -μας φάγαν. Και τα παιδιά πεταμένα μέσα -γιομάτο το νερό- σα μπακακάκια πλέγαν. Κι άλλα ζωντανά κι άλλα τελείωναν. Και μ’ αφάνισαν κι εμένα και τις άλλες. Γιατί τα τραβήξαμε αυτά; Γι’αυτήνη τήν πατρίδα. Και τώρα δικαιοσύνη δε βρίσκομε από κανέναν. Όλο δόλο και απάτη.

»Κι έκλαιγε με πικρά δάκρυα. Την παρηγόρησα. Με πήρε το παράπονο κι έκλαψα κι εγώ» (Β΄ 258).

Πολέμησε, αγωνίστηκε πίστεψε, σακατεύτηκε, αηδίασε, θύμωσε. Αλλά έμεινε -όπως βγαίνει από το γράψιμό του το απελέκητο- πάντα ορθός ως το τέλος: άνθρωπος στο ύψος του ανθρώπου. Δεν έγινε μήτε υπεράνθρωπος μήτε σκουλήκι. Αλήθεια, μια από τις χάρες του Μακρυγιάννη, που γεμίζει αγαλλίαση την ψυχή, είναι αυτό το συναίσθημα, που δεν παύει ποτέ να μας δίνει· το συναίσθημα πως έχουμε στο πλάι μας έναν οδηγό -τόσο ανθρώπινο-, που είναι μέτρο των πραγμάτων και των όντων. Αυτό το ίδιο συναίσθημα που είναι ζυμωμένο με κάθε ελληνική ιδιοσυγκρασία, από τους παμπάλαιους καιρούς που ο Οιδίποδας κατάργησε τη Σφίγγα και τον εφιαλτικό κόσμο της λέγοντας μόνο μια λέξη: ο άνθρωπος.

Ο Μακρυγιάννης για την επανάσταση

“Αθανάσιος Διάκος”, Θεόφιλος

Εκεί οπούφκειανα τις θέσεις εις τους Μύλους ήρθε ο Ντερνύς να με ιδή. Μου λέγει:

“Τι κάνεις αυτού; Αυτές οι θέσεις είναι αδύνατες, τι πόλεμο θα κάμετε με τον Μπραϊμη αυτού;”

- Του λέγω, είναι αδύνατες οι θέσεις κ’ εμείς, όμως είναι δυνατός ο Θεός οπού μας προστατεύει, και θα δείξωμεν την τύχη μας σ’ αυτές τις θέσεις τις αδύνατες. Κι αν είμαστε ολίγοι εις το πλήθος του Μπραϊμη, παρηγοριώμαστε μ’ έναν τρόπον ότι η τύχη μας έχεις τους Έλληνες πάντοτε ολίγους. Ότι αρχή και τέλος, παλαιόθεν και ως τώρα, όλα τα θεριά πολεμούν να μας φάνε και  δεν μπορούνε, τρώνε από μας και μένει και μαγιά. Και οι ολίγοι αποφασίζουν να πεθάνουν, κι όταν κάνουν αυτείνη την απόφασιν, λίγες φορές χάνουν και πολλές κερδαίνουν. Η θέση όπου είμαστε σήμερα εδώ είναι τοιούτη, και θα ιδούμεν την τύχη μας οι αδύνατοι με τους δυνατούς.

- “Τρε μπιέν”, λέγει κι’ αναχώρησε ο ναύαρχος.

(Στρατηγός Μακρυγιάννης, “Απομνημονεύματα”)

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Ο Σεφέρης μιλάει για το Μακρυγιάννη

“Η Εαρινή Σύναξη των Αγροφυλάκων” ξανά στις αίθουσες!

Το αντικείμενο του πόθου κατά την "Εαρινή σύναξη των αγροφυλάκων"

Μια ταινία σταθμός του σύγχρονου Ελληνικού κινηματογράφου βγαίνει ξανά στις αίθουσες και είναι η πιο ουσιαστική ταινία της εβδομάδας. Αν δεν την έχετε δει τρέξτε και αδράξτε την ευκαιρία να τη δείτε όπως της πρέπει, αν πάλι την έχετε ξαναδεί θυμηθείτε ότι η συγκεκριμένη ταινία όχι μόνο επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις: τις αναζητά κιόλας!

4 αγροφύλακες σε ένα χωριό της Χίου τη δεκαετία του ‘60, εναλάσσονται όπως και οι εποχές.

Τι να πει κανένας για τον κινηματογράφο του Δήμου Αβδελιώδη; Άλλοι μάζευαν τις περγαμηνές και τα βραβεία και άλλος έκανε τις πιο ουσιαστικές ταινίες του Ελληνικού κινηματογράφου, έτσι απλά και αθόρυβα.  Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Μαρία Κατσουνάκη στην Καθημερινή: “Δύσκολα η εγχώρια κινηματογραφία θα ξαναζήσει τη «στιγμή» των αγροφυλάκων. Και θα ήταν άδικο να κρίνουμε με γνώμονα μια ταινία που αποδεσμεύει, με ένα άγγιγμα, συναισθήματα και ευφορία, πυκνώνοντας τόσο την σχεδόν τρίωρη διάρκειά της, ώστε ο χρόνος να μην πιέζει, να μη δημιουργεί καμία δυσφορία. Το αντίθετο. Τι να λέμε ξανά ξανά. Η ταινία του Δήμου Αβδελιώδη είναι ευλογία. Λιτή, κατανυκτική, αναγκαία.”

Η ταινία σίγουρα δεν είναι ηθογραφική όπως διαβάζω συχνά-πυκνά αν και έχει τέτοια στοιχεία. Αφορά τη σχέση τόπου, ανθρώπων και φύσης προτίστως, με υπόγειες αναφορές στην παράδοσή μας. Παραπέμπει ευθέως στην αίσθηση που αφήνουν τα κείμενα του Παπαδιαμάντη και πιθανά να κατακτήσει μια ανάλογη θέση στην καρδιά μας. Γράφει ο Χρήστος Μήτσης στο Αθηνόραμα: “Λιτό και ναϊφ αλληγορικό παραμύθι, με περίτεχνη ωστόσο εσωτερική κινηματογραφική λογική, γεμάτο εικόνες αλήθειας και γνήσιας Ελληνικότητας, στην παράδοση του Βιζυηνού, του Θεόφιλου και του Παπαδιαμάντη.”

Δήμος Αβδελιώδης

Ο Δήμος Αβδελιώδης ένας σεμνός δημιουργός ο ίδιος έχει δηλώσει για τη σχέση του με την παράδοση: “Η παράδοση συνεχίζει να ζει όταν τη φυλάνε οι άνθρωποι, όχι όπως το φως στο καντήλι σε μια γωνία, αλλά όταν με αυτή ανάβουν μια καινούργια φωτιά… Σέβομαι τους δασκάλους για να παίρνω δύναμη. Δεν ξεχνώ τον κόσμο των νεκρών, το παρελθόν μας. Αυτό είναι η παράδοση για μένα. Είμαστε πάνω σε ένα τεράστιο σύμπαν, που πρέπει να το εκτιμήσουμε, να του δώσουμε αξία, για να το απολαύσουμε.”

Παπαϊωάννου: Πυρίχιος (Ολυμπιακοί)

Σε συνέχεια του άρθρου για το Δημήτρη Παπαϊωάννου.

Πυρίχιος χορός (τελετή λήξης Ολυμπιακών):

Παπαϊωάννου: Δράκουλας

Σε συνέχεια του άρθρου για τον Δημήτρη Παπαϊωάννου

Δράκουλας (1997):

Παπαϊωάννου: ο σημαντικότερος καλλιτέχνης της γενιάς μας;

Δημήτρης Παπαϊωάννου

Όπου ο Belbo αναρωτιέται μήπως βρίσκεται μπροστά στο μεγαλύτερο Καλλιτέχνη της γενιάς του και ποια μπορεί να είναι άραγε η συναρπαστική συνέχεια…

Η δουλειά του Παπαϊωάννου μέχρι στιγμής είναι το λιγότερο συναρπαστική! Σε ένα άγονο τοπίο που χαρακτηρίζεται από την απουσία ουσίας, την παρουσία ανούσιας πρωτοτυπίας και την παντελή έλειψη επαφής με το κοινό (προσωπικές προσεγγίσεις που δεν αφορούν κανέναν άλλο πλυν του δημιουργού), ο Παπαϊωάννου έρχεται και τα ανατρέπει όλα. Κάνει παραστάσεις γεμάτες πρωτοτυπία και δύναμη, χωρίς να φοβάται να τολμήσει σε κανένα επίπεδο. Και πετυχαίνει όχι μόνο να κινητοποιήσει ένα ευρύ κοινό, αλλά και να το συγκινήσει, να το φέρει κοντά και να κάνει το θέατρο σημείο συνάντησης. Η φράση του “αν δεν σας αρέσει αυτό που κάναμε, θα φταίμε μόνο εμείς” νομίζω είναι από μόνη της μια ρήξη με το καλλιτεχνικό κατεστημένο που καλλιεργεί “δημιουργούς” άδειων αιθουσών…

Γιατί 100,000 εισητήρια είναι πάρα πολλά για θέατρο, για την ακρίβεια δεν ξέρω καμία άλλη σοβαρή παράσταση που να έχει κόψει ούτε κατά προσέγγιση τόσα εισητήρια. Και ναι, είναι γιατί ο κόσμος τον έμαθε από την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών, αλλά όχι δεν πηγαίνει να τον δει μόνο γι’ αυτό. Γιατί…

ο Παπαϊωάννου πέτυχε να γίνει “οικουμενικός” (αποδεκτός και αγαπητός από ολόκληρο το λαό). Σε συνέχεια μεγάλων του παρελθόντως (Κουν, Χατζιδάκης, Θεοδωράκης), ο Παπαϊωάννου αγαπήθηκε και εκτιμήθηκε εξίσου σε αλώνια και σαλόνια, από μεγαλοαστούς και κοσμικούς μέχρι εναλακτικούς και από νέους μέχρι μεσήλικες, κι αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.

Ο νέος Ελληνικός Κινηματογράφος σε DVD από το Ποντίκι

Ο Χάρης με το τηλεσκόπιό του στραμένο στους “Απέναντι”

Η εφημερίδα “Το Ποντίκι” ξεκινάει εκτενές αφιέρωμα στο σύγχρονο Ελληνικό Κινηματογράφο δίνοντας δώρο ένα DVD κάθε εβδομάδα (η εφημερίδα εκδίδεται κάθε Πέμπτη).

Ο νέος Ελληνικός Κινηματογράφος είναι μια ιδιάζουσα περίπτωση: εκεί που νομίζεις ότι δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα και κάνει κύκλους γύρω από τον εαυτό του, βλέπεις μια ταινία σαν το “Ρεπό” ή τους “Απέναντι” και συνειδητοποιείς ότι μπορεί να είναι εξαιρετικά ουσιαστικός και επιπλέον να σε αγγίξει πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε ξένη ταινία. Ξεκινώντας από την εκπληκτική “Ευδοκία” (ΔΕΝ δίνεται από την εφημερίδα) την πρώτη ουσιαστικά ταινία του, ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος έσπασε τις συμβατικές φόρμες του παλιού και δοκίμασε νέους δρόμους επικοινωνίας (μερικές φορές πετυχημένα, μερικές όχι).

Το αφιέρωμα της εφημερίδας “Το Ποντίκι” προσφέρει μια αντιπροσωπευτική γκάμα αυτού που λέμε Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος ξεκινώντας από τα τέλη της δεκαετίας του ‘70 (“Οι Τεμπέληδες της έφορης Κοιλάδας”) και φτάνοντας μέχρι “Το Σπιρτόκουτο” του Οικονομίδη (2003), δίνοντας συνολικά 9 ταινίες. Αν και χωράει πολύ κουβέντα στο κατά πόσο οι 9 αυτές ταινίες είναι οι σημαντικότερες του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, είναι σίγουρα από τις πιο αντιπροσωπευτικές και ενδιαφέρουσες και έτσι συστήνονται ανεπιφύλακτα. Προσθέστε επίσης το πόσο δύσκολο είναι να τις πετύχετε σε προβολή στην τηλεόραση και καταλαβαίνετε γιατί πρέπει να προσέξετε αυτή την προσφορά.

Οι ταινίες που έχουν ξεκινήσει να δίνονται από την εφημερίδα (κάθε Πέμπτη) είναι οι ακόλουθες:

 Η τιμή της αγάπης (1984) της Τώνιας Μαρκετάκη

Η σπουδαία αυτή μεταφορά της νουβέλας του Κώστα Θεοτόκη «Τιμή και χρήμα» ακολουθεί πιστά την αφηγηματική γραμμή της ιστορίας του που διαδραματίζεται στην Κέρκυρα των αρχών του 20ού αιώνα και περιγράφει τη δύσκολη μοίρα μιας γυναίκας που ατυχεί στον επικείμενο γάμο της, αλλά βρίσκει το κουράγιο να υψώσει δυναμικά το ηθικό της ανάστημα σε μια κοινωνία αυστηρή και καταπιεστική. Το αφήγημα του Θεοτόκη πάει πέρα από την απλή ηθογραφία και το εξαιρετικό φιλμ που η Μαρκετάκη δημιουργεί από αυτό, ακόμη κι αν επενδύει στους χαρακτήρες την καταγραφή των ηθών και την εντυπωσιακή αναπαράσταση της εποχής, κατορθώνει να γίνει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από το πορτρέτο μιας ηρωίδας ή μιας εποχής. Η «Τιμή της αγάπης» γίνεται μια ξεχωριστή διαδρομή στη γεωγραφία της ανθρώπινης καρδιάς, μέσα από μια ταινία που παραμένει πιστή στο αρχικό της υλικό, κοιτάζοντάς το την ίδια στιγμή με μια ματιά καινούργια και ανανεωτική

 Οι απέναντι (1981) του Γιώργου Πανουσόπουλου

Σαν ένα φανελάκι που κολλά πάνω στη σάρκα ένα ζεστό καλοκαιρινό βράδυ, αυτή η ταινία μοιάζει συνυφασμένη με την αναγνωρίσιμη, κοινή αθηναϊκή εμπειρία και φυσικά αδιαχώριστη από την ερωτική επιθυμία που αποτελεί τον οδηγό και τον καταλύτη της ιστορίας της. Ένας νεαρός κοιτάζει από το διαμέρισμά του τις απέναντι πολυκατοικίες μέχρι που τη ματιά του παγιδεύει μια γυναίκα. Μένουν κοντά αλλά δεν γνωρίζονται, μέχρι τη στιγμή που θα αποφασίσουν να σπάσουν το φράγμα των βλεμμάτων και να δοκιμάσουν να διασχίσουν την απόσταση με όχημα έναν κάθε άλλο παρά συμβατικό έρωτα. Ο Γιώργος Πανουσόπουλος θα χαρτογραφήσει την πόλη που αλλάζει και τις σχέσεις των ανθρώπων που ακολουθούν τους ρυθμούς της με τρόπο απόλυτα κινηματογραφικό και θα ορίσει τον ρομαντισμό των πολυκατοικιών, των λεωφόρων, αλλά και μιας γενιάς ανθρώπων μέσα από μια ταινία που χτυπά θαρρείς στον ίδιο ρυθμό με την καρδιά μας.

Φώτης Κόντογλου: πατριάρχης της Νεοελληνικής τέχνης

 

Με αφορμή το εκτενές αφιέρωμα του λογοτεχνικού περιοδικού “η λέξη” (Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2008), ο Belbo εξερευνά την ιδιαίτερη περίπτωση του Φώτη Κόντογλου και πως κατάφερε να επηρεάσει τόσο τη Νεοελληνική μας τέχνη.

Έχει πραγματικά πολύ ενδιαφέρον να διαβάσει κανείς στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού “η λέξη” τα πράγματα τα οποία γράφουν για τον Κόντογλου οι σημαντικότεροι των γραμμάτων και των τεχνών μας: Μινωτής, Παπατσώνης, Καρούζος, Βρεττάκος, Πλωρίτης, Ιωάννου, Καμπανέλης, Κούνδουρος, Σαββόπουλος, φυσικά Τσαρούχης και Εγγονόπουλος και πολύ άλλοι αναφέρονται στο ρόλο που έπαιξε ο Κόντογλου στη ζωή και το έργο τους και είναι να απορεί κανείς πως ένας τόσο ιδιαίτερος και “μονοδιάστατος” άνθρωπος κατάφερε να επηρεάσει σε τέτοιο βαθμό τη Νεοελληνική μας τέχνη και τον ορισμό της “Ελληνικότητας” σε αυτήν.

“Αν παλιότερα είχαμε το Σολωμό, τον Παπαδιαμάντη και τον Καβάφη, στο μεσοπόλεμο οι πραγματικά Μεγάλοι ήταν, το ξαναλέω, αυτοί μόνον οι τρεις: Καρυωτάκης, Παρθένης, Κόντογλου” – Εγγονόπουλος

“Είμαι ευτυχής και περήφανος που υπήρξα μαθητής του Κόντογλου” - Τσαρούχης