Φώτης Κόντογλου: πατριάρχης της Νεοελληνικής τέχνης – Μέρος 2ο

 

f

Ο Κόντογλου λειτούργησε σαν τη συνείδηση της Νεοελληνικής ταυτότητας. Σε μια εποχή που οτιδήποτε είχε να κάνει με παράδοση παραγκωνιζόταν (σας θυμίζει κάτι;) και η Ελλάδα κοίταζε απεγνωσμένα προς τη δύση για να μιμηθεί (σχολή Μονάχου, κτλ) ο Κόντογλου ανέδειξε τα αριστουργήματα που στόλιζαν κάθε πόλη και χωριό και ο καλλιτεχνικός κόσμος αδυνατούσε να δει. Σε συνέχεια του πρώτου άρθρου μας για το Φώτη Κόντογλου.

Έτσι ενώ κάθε γωνιά της Ελλάδας ήταν γεμάτη από πανέμορφες βυζαντινές Εκκλησίες με συγκλονιστηκή πραγματικά ζωγραφική και αρχιτεκτονική, τα φωτισμένα μυαλά της Ελλάδας έτρεχαν στη Γερμανία για να μιμηθούν μια στεγνή και βαρετή τεχνοτροπία που ουδεμία σχέση είχε με την Ελληνική ταυτότητα. Ομοίως, ενώ κάθε σπίτι ήταν γεμάτο μικρά έργα τέχνης:

«το παραμικρό κεντητό πουκάμισο, το πιο φτηνό βαρκάκι, το πιο ταπεινό εκκλησάκι, το τέμπλο, το κιούπι, το χράμι, όλα τους αποπνέανε μιαν αρχοντιά κατά τι ανώτερη των Λουδοβίκων» – Ελύτης

οι Έλληνες του ’30 πέταγαν στα σκουπίδια τα μαργαριτάρια που είχαν στα σπίτια τους και αντέγραφαν μανιωδώς τον κόσμο της δύσης. Αυτή τη δυτικολατρεία χτύπησε ο Κόντογλου και τη χτύπησε με όλη τη δύναμη της ψυχής του μέσα από την ίδια του την τέχνη, αλλά και μέσα από εκτενή αρθρογραφία: 

 «Η τέχνη μας είναι σαν τη φύση μας απλή απ’ έξω. Τα αρχαία κτήρια ξεκουράζουν με την απλότητά τους. Οι Βυζαντινές εκκλησίες με τον τρούλο θαρρείς πως είναι μικρά βουνά. Τα χωριάτικα σπίτια είναι σύμφωνα με τη φύση… Η τέχνη πρέπει να είναι σε αρμονία με τα γύρω φυσικά φαινόμενα.»  

«Η δική μας ζωγραφική, δηλαδή η Βυζαντινή, είναι απλή και λιτή στην όψη, καθαρισμένη από τα μάταια κι ανώφελα στολίδια της προοπτικής και της ανατομίας, καθαρή σαν κρούσταλλο… χωρίς να θέλει να κοροϊδέψει το μάτι.»

«Η Ελλάδα είναι ο πλούτος της γης, κι εσείς είσαστε οι φτωχοί, οι σαρακοστιανοί, οι άνθρωποι με τα στενά κολάρα και με τις μπανέλες, κι η δανεική αρχοντιά σας είναι κάποια αραχνιασμένα σκοτεινά σπίτια, ή πολυκατοικίες αρτιφισιέλ, ανόητες κουβέντες…»

Και το σημαντικό βέβαια είναι ότι όλα αυτά έρχονταν από έναν άνθρωπο που γνώρισε από κοντά την πρωτοπορία (ήξερε ανθρώπους σαν τον Πικάσσο) και επέλεξε παρ’ όλα αυτά να γράψει (λαϊκή γλώσσα) να ζωγραφήσει (Βυζαντινή τεχνοτροπία) και να δει τα πράγματα μέσα από μια Ελληνική οπτική.

Και αν κατάφερε να το μεταδώσει! Ο Τσαρούχης και ο Εγγονόπουλος ήταν μαθητές τους και εξελίχθηκαν σε δύο από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς ζωγράφους (οι επιδράσεις του δασκάλου είναι εμφανείς!). Ο Τσαρούχης ιδιαίτερα πέρασε τη Βυζαντινοπρεπή ζωγραφική σε μια ολόκληρη γενιά ζωγράφων που ακολούθησαν, δημιουργώντας σχολή. Ο Κουν ήταν μαθητής του επίσης και φαίνεται ότι ο «λαϊκός εξπρεσσιονισμός του» ήταν άμεση επηροή του Κόντογλου. Ο Καζαντζάκης ήταν θαυμαστής της τέχνης του και από αρκετούς φέρεται να επηρεάστηκε στον «λαϊκό» τρόπο γραφής του από τον Κόντογλου.

Αγοράστε λοιπόν το «Pedro Cazas» το αριστούργημά του και αρχίστε να ανακαλύπτετε κι εσείς την τέχνη του!

Belbo

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: «Φώτης Κόντογλου: πατριάρχης της Νεοελληνικής τέχνης» πρώτο μέρος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Γιάννης Τσαρούχης

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ
Ιστοσελίδα αφιερωμένη στον Κόντογλου

Advertisements

7 responses to “Φώτης Κόντογλου: πατριάρχης της Νεοελληνικής τέχνης – Μέρος 2ο

  1. Πολύ χαίρομαι που διαπιστώνω γι ακόμη μια φορά πως έχεις εξαιρετικό γούστο, κοινό σε πολλά.

    Καλημέρα! 🙂

  2. Νιώθω μεγάλη τρυφερότητα για τον κυρ-Φώτη και το έργο του. Και νιώθω μεγάλη συγκίνηση όταν επισκέπτομαι εκκλησιές που έχει ιστορήσει. Όσο για τα βιβλία του, είναι ζωντανές μαρτυρίες της παράδοσης, αλλοτινών ανθρώπων και παλιών εποχών.

    Πολλά μπράβο που εφοδιάζεις το διαδίκτυο με τέτοιες πληροφορίες.

  3. Ρενάτα,
    Χαίρομαι πολύ που σας αρέσουν οι επιλογές. Ανταποδίδω βέβαια ως προς το θέμα του γούστου χωρίς κανένα απολύτως δισταγμό!

    Φώτη,
    Είναι πραγματικά μια συναρπαστική προσωπικότητα, εξαιρετικά υποτιμημένη κατά τη γνώμη μου. Ξεκίνησε την καριέρα του στο Παρίσι, γνωρίζοντας από κοντά όλη την πρωτοπορία της εποχής, αλλά ανακαλύπτοντας την παράδοση τα άφησε όλα πίσω του και αφοσιώθηκε στο να φέρει το λαό πάλι κοντά της. Επηρέασε τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της γενειάς του καταλυτικά, κι όμως αν ψάξεις τα βιβλία του σήμερα θα δεις ότι με μεγάλη δυσκολία θα μπορέσεις να τα βρεις.

    Διάβαζα τελευταία μια συλλογή από άρθρα του («Ευλογημένο καταφύγιο») και είναι απίστευτο το πάθος που βγάζει αυτός ο άνθρωπος για τα πράγματα που πίστευε – θα σου ξαναπώ: που βρίσκονται σήμερα άνθρωποι αναλόγου βεληνεκούς (σε συνέχεια της συζήτησής μας για τον Κατσίμπαλη), φιλικά,

  4. Έχω άλλη εικόνα: Νομίζω ότι ο Κόντογλου είναι γνωστός, το συγγραφικό του έργο κυκλοφορεί σε ωραίες εκδόσεις και μου φαίνεται φυσικό τα βιβλία του να μην βρίσκονται στην πρώτη προθήκη των βιβλιοπωλείων.

    Θα προσθέσω και κάτι ακόμα: Νομίζω ότι παρόλα τα στραβά μας, έχουμε κάνει βήματα σε σχέση με τότε. Ευτυχώς η πνευματική μας ζωή δεν συνοψίζεται σε ελλόγιμους δημοσιογράφους, όπως συνέβαινε εκείνα τα χρόνια, κατάσταση που επέβαλε και την ύπαρξη ανθρώπων-ορόσημο όπως ο Κόντογλου.

  5. Φώτη,

    Ο Κόντογλου έχει περιθωριοποιηθεί. Για παράδειγμα: στο μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο της Αθήνας δεν υπάρχει ούτε ένα βιβλίο του, είναι λυπηρό πραγματικά – πρέπει να πας στο βιβλιοπωλείο του εκδότη του για να βρεις τα βιβλία του. Δεν συμφωνώ μαζί σου ότι έχουμε προχωρήσει. Μας λείπουν οι πνευματικοί άνθρωποι πολύ: αν σκεφτείς ότι η αρθρογραφία της εποχής ήταν μεταξύ άλλων Κατσίμπαλης, Σεφέρης, Κόντογλου, Καραγάτσης, μεταξύ άλλων και τους αντίστοιχους σημερινούς, είναι να βάλεις τα γέλια. Με βλέπεις κάθετο σ’ αυτό το σημείο γιατί θεωρώ ότι μόνο όταν αντιληφθούμε την πνευματική μας πενία μπορεί να γίνει κάτι σ’ αυτή τη χώρα, φιλικά,

  6. Υπήρχαν και οι Μελάδες, οι Ουράνηδες, Ψαθάδες κτλ. Τέλος πάντων, δεν έχει νόημα να συνεχίσει μια τέτοια συζήτηση.

    Αλλά, αντιθέτως, έχουν πολύ νόημα οι πίνακες του Κόντογλου που ανεβάζεις. Εύγε, αγαπητέ μου, και καλημέρα!

  7. Φώτη, αξίζει να την κάνουμε κάποια στιγμή νομίζω, είναι από τα θέματα που με απασχολούν πολύ σε προσωπικό επίπεδο και θα χαρώ πολύ να έχουμε μια «αντιπαράθεση» κι ακόμη περισσότερο να με πείσεις 🙂 φιλικά,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s