Όλα έγιναν πολύ γρήγορα

kp

Θρηνητικό συναξάρι Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου (Φώτης Κόντογλου)

«Κάθε χρονιά αυτή την ημέρα οι Ελληνίδες μανάδες θα κλαίνε και οι Τουρκάλες μανάδες θα γιορτάζουν» έχει πει η πρύτανης της Σορβόνης Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ για τις 29 Μαϊου – ημέρα πτώσης της Πόλης, συμπυκνώνοντας έτσι σε μία φράση αυτή την επέτειο. Γιατί στις 29 Μαϊου η ιστορία μας χωρίστηκε βίαια στα δύο (πριν και μετά), χωρίς όμως να διακοπεί την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού (ο Ελληνισμός δεν έχει σχέση με το Ελληνικό κράτος – ευτυχώς!), σηματοδοτώντας παράλληλα τις απαρχές του νέου Ελληνισμού. Το παρακάτω κείμενο (γραμμένο το 1991) συμπυκνώνει κατά τη γνώμη μου τη σημασία αυτής της επετείου για το σύγχρονο κόσμο – όπως τουλάχιστον θέλω εγώ να τη βλέπω.

ΟΛΑ ΕΓΙΝΑΝ ΠΟΛΥ ΓΡΗΓΟΡΑ

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κάθισε να τον φάνε, αυτό ήταν το λάθος του. Θα μπορούσε να είχε πάει στην Ιταλία και να τους λέει για τον Πλάτωνα, θα είχε προλάβει τις εξελίξεις. Κάθισε να τον φάνε, τι δουλειά είχε με τα στίφη των αγρίων, ήταν μορφωμένο παιδί από το Μυστρά και θα μπορούσε άνετα να γίνει καθηγητής στην Ιταλία, να τους λέει για τον Πλάτωνα. Κάθισε να τον σφάξουν κι έτσι μείναμε πίσω, πάρα πολύ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι, μείναμε απελπτιστικά πίσω, μείναμε εδώ, είμαστε εδώ πίσω. Έπρεπε να φύγουμε όλοι να πάμε στην Ιταλία, να γίνουμε καθηγητές. Άντρες, γυναίκες, παιδιά, κάτι θα είχαμε να διδάξουμε. Θα παίρναμε το πρωϊνό μας, θα διαβάζαμε τρείς σελίδες Πλάτωνα, θα παίρναμε το ελαφρύ μεσημεριανό μας. Θα μας άκουγαν με ανοιχτό το στόμα, θα είμασταν πολύ μπροστά. Μείναμε πίσω και δεν γίνεται τίποτα, ο Γοδεφρείδος Βιλλαρδουίνος διάβασε τρείς σελίδες Πλάτωνα και τώρα έχει νοικιάσει όλα τα δωμάτια. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα ενώ θα μπορούσε να έχει γράψει σαράντα βιβλία, ήταν μορφωμένο παιδί από το Μυστρά. Η στέψη του έγινε εκεί, ήταν η πιο μελαγχολική στέψη αυτοκράτορα που έγινε ποτέ, όλοι ήξεραν. Κάθισαν να σφαγιασθούν κι έτσι μείναμε πίσω. Όλα έγιναν πολύ βιαστικά, η Έρση ήρθε έξαλλη ένα απόγευμα και σου είπε ότι δεν αντέχει πια σ’ αυτή την κωλοχώρα, σου ανακοίνωσε την απόφασή της να ζει έξι μήνες στο Παρίσι και τα καλοκαίρια στη Σαντορίνι. Δεν άντεχε άλλο αυτή την κωλοπόλη, θα κατέβαινε στο Μαρούσι είκοσε μέρες το χρόνο. Έπρεπε να το κάνει γιατί είχαμε μείνει πολύ πίσω, δεν υπήρχε περίπτωση να προλάβουμε, δεν προλαβαίναμε με τίποτα. Είχε δικαίωμα να προχωρήσει, να ζήσει κάτι, άλλωστε δεν υπήρχαν πια σύνορα. Έπεφταν συνεχώς οι διαχωριστικές γραμμές, ο κόσμος γινόταν ένα. Είχε δικαίωμα να γίνει κάτι διαφορετικό, να μη μείνει πίσω, είχε το αναφαίρετο δικαίωμα να απολαύσει ελεύθερη τον ενωμένο κόσμο, να κατοικήσει σ’ ένα πραγματικό κέντρο. Άλλωστε, μη γελιέσαι, Ρέα μου, μόνο εκεί εκτιμούσαν το ελληνικό πνεύμα, διάβαζαν Πλάτωνα πριν πάνε στον ψυχαναλυτή, τον ήξεραν απ’ έξω κι ανακατωτά, ιδίως ανακατωτά τον ήξεραν απ’ έξω. Από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο δεν έμεινε τίποτα, μη γελιέσαι, κανείς δεν τον ήξερε, ο ψυχαναλυτής δεν τον ήξερε, δεν έγραψε τίποτα αυτός, κάθισε να του πάρουν το κεφάλι τα στίφη. Αν είχε πάει στην Ιταλία, θα είχε γράψει ένα συμπαθητικό βιβλίο για την ιδανική πολιτεία, κάτι θα είχε μείνει, θα είχε κάνει πολύ καλό στον εαυτό του, θα έπαιρνε ήσυχος το πρωινό του, θα διάβαζε τους σοφιστές, θα έβγαζε τα συμπεράσματά του, θα έπαιρνε το μεσημεριανό του, θα τού το έφερναν σ’ ένα δίσκο, θα σκεφτόταν με αγαλλίαση το βραδινό του.

Όλα έγιναν πολύ γρήγορα ενώ ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος προσπάθησε για τελευταία φορά να μείνουν όλα όπως ήταν, να παραμείνουν ασάλευτα, όρθια, σιωπηλά, μελαγχολικά, με χαμηλωμένο το βλέμμα. Αυτή ήταν η κληρονομιά του και η Έρση δεν άντεχε άλλο, της ερχόταν το αίμα στο κεφάλι, τα πράγματα έπρεπε να προχωρήσουν, να κινηθεί ο κόσμος, να φτάσει στ’ αστέρια, να κατακτηθεί το διάστημα, ο Γεμιστός με τον Γοδεφρείδο Βιλλαρδουϊνο έβαλαν στο μάτι το διάστημα που έμοιαζε ασάλευτο, σιωπηλό, μελαγχολικό, με χαμηλωμένο το βλέμμα, αλλά δεν ήταν καθόλου έτσι, δεν είναι καθόλου έτσι το διάστημα, η ψυχανάλυση του σύμπαντος απέδειξε ότι πρόκειται για ένα χάος που αλλάζει ασταμάτητα κι έτσι ο κόσμος οφείλει να ενωθεί και να γίνει χαοτικός, να αλλάζει συνέχεια, έκαναν πάρα πολύ καλά που έβγαλαν από τη μέση τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Έκαναν το καθήκον τους γιατί έχει δικαίωμα η Έρση να απολαύσει το χάος. Θα κατεβαίνει στο Μαρούσι δέκα μέρες το χειμώνα και το καλοκαίρι θα παίρνει το πλοίο για τη Σαντορίνη. Έχει υποχρέωση να ζήσει αυτό το υπέροχο χάος, να μην ξέρει που βρίσκεται, όλα τα μέρη να μπερδεύονται γλυκά, να ενωθεί ο κόσμος, να αναλάβουν επιτέλους οι Γεμιστοί τη διαμόρφωση της ιδανικής πολιτείας, της ιδανικής παραίσθησης, να τους αναθέσουν τα τηλεοπτικά κανάλια, να δίνουν οδηγίες στους αστροναύτες, να τους παραδώσουν τα πάντα, έχουν υποχρέωση να τους παραδώσουν τα πάντα. Ο ενωμένος κόσμος πρέπει να γίνει ανοιχτό βιβλίο. Κάποτε πρέπει να γραφτεί με μολύβι Faber Castell ότι ο κόσμος είναι ένα παιχνίδι, τα σύνορα μια απάτη, πο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ένας θλιβερός πεισματάρης χωρίς συγγραφικό ταλέντο, οι ψυχαναλητές το ιερατείο του χάους, το Αιγαίο πέλαγος ο θησαυρός του τουρίστα Γοδεφρείδου, οι Έλληνες τα ξέφτια της ουτοπίας. Κάποτε θα έρθει η ώρα να γίνουν όλα ακόμα πιο γρήγορα και να μη μείνει τίποτα που να είναι σε θέση να αναγνωρίζει κάτι από τον εαυτό του. Όλοι όσοι επιθυμούν να γίνουν Έλληνες θα χαμηλώσουν το βλέμμα, θα παραμείνουν ασάλευτοι και θα υποδεχτούν αδιαμαρτύρητα τα ταχύτατα στίφη του ενωμένου κόσμου. Στο Μυστρά έγινε η πιο μελαγχολική στέψη, όλοι ήξεραν.

(Χρήστος Βακαλόπουλος, «Η γραμμή του ορίζοντα»)

Advertisements

3 responses to “Όλα έγιναν πολύ γρήγορα

  1. Πολύ ενδιαφέρον! Εδώ στα ξένα είχα ξεχάσει ότι σήμερα είναι 29 Μαΐου και ευχαριστώ που μου το θύμισες, και μάλιστα με τόσο πρωτότυπο τρόπο.

  2. Όπως έχει δηλώσει σε κάποια άλλη ευκαιρία η
    καθηγήτρια Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ «Οι Έλληνες είναι ο μόνος λαός που δεν απελευθερώθηκε από την κοιτίδα του Γένους του, την Κωνσταντινούπολη. Ήρθαν οι Βαυαροί, έκαναν ένα λασποχώρι πρωτεύουσα, την Αθήνα, κι εμείς έπρεπε να δούμε τον εαυτό μας ως απόγονο του Περικλή. Το Βυζάντιο όμως είναι ο κρίκος με το σήμερα κι εμείς το αγνοούμε». Ο Βενιζέλος το 1920 έφθασε πολύ κοντά αλλά δεν ολοκλήρωσε το έργο του,
    έπρεπε μετά την ήττα του στις εκλογές να παραμείνει έστω και στην αντιπολίτευση.. Μνημειώδης και η απάντηση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου «το δε την πόλιν σοι δούναι αύτ’ εμόν εστίν ούτ’ άλλου των κατοικούντων εν ταύτη, κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθάνομεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών» Ας την θυμόμαστε έστω και μία φορά τον χρόνο….

  3. Σοφία.
    Χαίρομαι πολύ, μη φανταστής ότι κι εδώ το θυμηθήκαμε γενικά – οι αναφορές ήταν πολύ λίγες – έχουμε αναπτύξει μια περίεργη σχέση μ’ αυτό το γεγονός και γενικώς προσπαθούμε να το ξεχάσουμε πιστεύω – για διάφορους λόγους.

    Αλέξη,
    Ισχύει, η επιλογή της Αθήνας αντικατοπτρίζει την αρχαιομανία της Ευρώπης η οποία «προβλήθηκε» πάνω μας – η Αρβελέρ έχει πραγματικά αναδείξει τη σημασία του Βυζαντίου και τα σχόλιά της είναι πάντα πολύ καίρια.

    Από εκεί και πέρα σε προσωπικό επίπεδο για εμένα η σημασία της επετείου δεν έχει σχέση με αλυτρωτισμό, αλλά περισσότερο με αφύπνιση για την προστασία ενός «ανατολικού» τρόπου ζωής που δυστυχώς χάνεται. Ναι έχουμε Ελληνικό κράτος, αλλά έχει χάσει κάθε στοιχείο διαφορετικότητας, δεν προσφέρει καμία εναλακτική πρόταση, μιάζουμε σαν μια επαρχία της Ευρώπης όλο και περισσότερο. Σε λίγα χρόνια οι διαφορές μας από την Τουρικική (αλλά και οποιαδήποτε άλλη κουλτούρα), θα είναι μόνο τυπικές – αυτή νομίζω θα είναι και η ουσιαστική «άλωση» και σ’ αυτήν πρέπει ν’ αντισταθούμε, φιλικά,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s