Η σειρά 1821 του Σκάϊ

 
Δεν πιστεύω στις θεωρίες συνωμοσίας: είμαστε μια μικρή χώρα και δε νομίζω ότι οι υπερδυνάμεις αυτού του κόσμου ξαγρυπνάνε με το πως θα μας σβήσουν απ’ το χάρτη (κάτι που αν ήθελαν θα το είχαν κάνει από καιρό). Έτσι δεν θεωρώ ότι όλη η παραφιλολογία που έχει αναπτυχθεί για τη σειρά 1821 του Σκάϊ έχει μια οποιαδήποτε βάση. Παρόλα αυτά το πρόβλημα της σειράς είναι άλλο και είναι αυτό από το οποίο πάσχουμε έτσι κι αλλιώς συνολικότερα σα χώρα: είναι απλά προχειροφτιαγμένη.
 
Για να είμαι ειλικρινής περίμενα να δω το 1821 με ενδιαφέρον: ίσως να ήταν η υπερβολική διαφήμιση και η υποσχέσεις από το Σκάϊ («καταρρίπτονται μύθοι»), ίσως ο Ανδρέας Αποστολίδης που ήταν στη σκηνοθεσία και τον οποίο συμπαθώ υπερβολικά πολύ. Το αποτέλεσμα δυστυχώς ήταν πολύ κάτω από τις προσδοκίες μου:
 
1. Δεν καταρρίπτονται μύθοι: δυστυχώς η σειρά δεν καταρρίπτει μύθους, απλά αναπαράγει μια φιλολογία που υπάρχει στα ιστορικά συρτάρια εδώ και πολλές δεκαετίες (και ακούστηκε λίγο παραπάνω πριν από μερικά χρόνια με το βιβλίο ιστορίας του Δημοτικού). Έτσι ο Βερέμης βάσισε όλη τη σειρά στη θεωρία ότι ουσιαστικά Έλληνες δεν υπήρχαν πριν από το 1821, αλλά είναι απλά ένα δημιούργημα της Ευρώπης και συγκεκριμένα του διαφωτισμού, που τελικά οδήγησε στη δημιουργία της Ελληνικής ταυτότητας. Το πρόβλημα με αυτή τη θεωρία είναι ότι στερείται οποιασδήποτε ανταπόκρισης στην ιστορική κοινότητα: είναι αντίθετη τόσο με τα γραπτά των μεγάλων μας ιστορικών οποιασδήποτε πολιτικής απόχρωσης (Παπαρρηγόπουλος, Σβορώνος από την πλευρά της αριστεράς) και απορρίφθηκε από την πλειοψηφία της ιστορικής κοινότητας καθώς και του πνευματικού κόσμου (συμπεριλαμβανομένης και της Ακαδημίας Αθηνών).
 
Για οποιονδήποτε έχει διαβάσει ιστορία ή απλά κλασσική Ελληνική λογοτεχνία η απάντηση είναι αρκετά εύκολη: τα κείμενά μας πλημμυρίζουν από αναφορές στο παρελθόν σαν μία ευθεία γραμμή (Έλληνες, Ρωμιοί, Γραικοί) με σωρεία παραδειγμάτων (στην Αλεξιάδα στην οποία είχα αναφερθεί πριν λίγο καιρό η Άννα Κομνηνή από τον 10ο ακόμη αιώνα αναφέρεται στον Αριστοτέλη και τον Όμηρο σχεδόν σε κάθε σελίδα ενώ μιλάει και γράφει στα Ελληνικά, όπως και ολόκληρη η Βυζαντινή γραμματεία από τον 8ο αιώνα και μετά, ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός το 18ο αιώνα μιλάει για Έλληνες και αναρίθμητα κείμενα αναφέρονται στο «γένος των Ρωμιών, γραικών, Ελλήνων»), κι όμως η σειρά λέει ότι τη λέξη Έλληνας την «ανακάλυψε» ο Κοραής το 19ο αιώνα. Άρα ναι η έννοια του «Έθνους-κράτους» είναι καινούργια, αλλά φυσικά επίσης δεν είμαστε ούτε δημιούργημα της Ευρώπης ούτε του διαφωτισμού, έχουμε μια ιστορία προφανώς.
2. Δεν μπαίνει στην ουσία: το δεύτερο πρόβλημα της σειράς είναι ότι δεν μπαίνει στην ουσία της επανάστασης. Γιατί οι άνθρωποι αυτοί πήραν τα όπλα και θυσιάστηκαν; ποια είναι τα κίνητρά τους; μια τόσο παθιασμένη αντίδραση με χιλιάδες νεκρούς και θυσίες προφανώς έχει μια βάση που βράζει.
 
 
Δυστυχώς οι απαντήσεις της σειράς είναι εξαιρετικά απλοϊκές: οι Έλληνες επαναστάτησαν υποκινούμενοι από το κίνητρο του Κολοκοτρώνη για ένα κτήμα, ενώ συνολικά περνούσαν καλά κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας (άλλα όμως μας λένε όλες οι πηγές και τα γραπτά των πρωτεργατών – «και τα πλάκωνε η σκλαβιά» λέει ο Ρήγας!). Οι μάχες και οι σφαγές της Πελοποννήσου έγιναν λόγω θρησκευτικοί φανατισμού (και όχι λόγω 400 χρόνων ξένης κατοχής), η σειρά προκειμένου να δικαιολογήσει μια μη-γραμμική θεώρηση της ιστορίας, πέφτει από το ένα ατόπημα στο άλλο, αφήνοντας απέξω το ιδεολογικό κομμάτι που πάντα φυσικά έχει κεφαλαιώδη σημασία σε μια επανάσταση («Ελευθερία ή θάνατος» ήταν το σύνθημα!).
 
3. Παραλείπει τεράστια κεφάλαια της ιστορία του 1821: στο βωμό του τηλεοπτικού χρόνου η σειρά δεν αναφέρεται ούτε καν επιγραμματικά σε τεράστια κεφάλαια του ’21 τα οποία όμως είναι κεφαλαιώδους σημασίας στην κατανόηση της πορείας προς την επανάσταση, αναφέρω ενδεικτικά:
Συνεχείς εξεγέρσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα και ειδικά στην Κρήτη καθ’ όλη τη διάρκεια της Τουρκικής κατοχής (αναρίθμητες κυριολεκτικά).
– Την περίπτωση της Μάνης που δεν υποτάχθηκε ποτέ, του Σουλίου που πολέμησε τον Αλή Πασά για 30 χρόνια, οδηγώντας στην καταστροφή του τελικά.
– Αναφορά στο Ορλοφικά χωρίς τον Λάμπρο Κατσώνη δεν νοείται, κι όμως δεν υπάρχει καμία αναφορά απολύτως σε έναν από τους μεγαλύτερους ήρωες της εποχής.
– Καμιά αναφορά στην συνεισφορά της Εκκλησίας: οι ιερείς ουσιαστικά ήταν οι μόνοι σχεδόν διανοούμενοι καθ’ όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας (1,000 από τους 1,500 περίπου Έλληνες διανοούμενους στην Ελλάδα ή το εξωτερικό ήταν ιερείς) και κράτησαν ζωντανή τη γλώσσα σε ένα εντελώς αγράμματο λαό μέσα από τα Ευαγγέλια. Αναφέρω ενδεικτικά το Νεόφυτο Δούκα, Ευγένιο Βούλγαρη, Νεόφυτο Βάμβα και όσοι δεν ήταν ιερείς είχαν σπουδάσει στα μόνα Ελληνικά σχολεία που υπήρχαν τα οποία ήταν Εκκλησιαστικά.
 
(ο Νεόφυτος Δούκας ήταν ανάμεσα στους 1,000 κληρικούς-διανοούμενους που έθεσαν τη βάση για τον ξεσηκωμό).
4. Η σειρά είναι εξαιρετικά φτωχή σε επιστημονικό δυναμικό. Εδώ νομίζω ότι οφείλονται και όλα τα προβλήματα της σειράς: δυστυχώς ή ευτυχώς η ιστορία είναι επιστήμη, κι αυτό σημαίνει ότι μια προσπάθεια που θέλει να δει σε βάθος ένα τόσο μεγάλο σε έκταση και σημασία γεγονός χρειάζεται επιστημονικό δυναμικό ανάλογο: μεγάλο σε αριθμό και εμπειρία. Δυστυχώς στην ιστοσελίδα της σειράς αναφέρονται 2 μόνο άνθρωποι σαν ιστορικό δυναμικό από τους οποίους μόνο ο ένας είναι ιστορικός: 
– Ο Βερέμης είναι πρωτίστως καθηγητής πολιτικής ιστορίας και όχι ιστορικός της περιόδου.
– Ο Ιάκωβος Μιχαηλίδης είναι ο μόνος ιστορικός της σειράς και είναι απλά ένας επίκουρος καθηγητής.
Στους υπόλοιπους που σχολιάζουν στη σειρά δε θα αναφερθώ καν: διάφοροι απίθανοι τύποι που δεν μιλούν καν Ελληνικά (πως ακριβώς ανατρέχουν στις πηγές χωρίς να γνωρίζουν τη γλώσσα;) και καλούνται να σχολιάσουν τα σημαντικότερα κομμάτια της ιστορίας μας.
 
 Οπότε μείνετε στα ωραία πλάνα του Αποστολίδη και χαρείτε τη σειρά γι’ αυτό που είναι: ένα ωραίο παραμύθι με καλή αναπαράσταση της εποχής. Για σοβαρή ανάγνωση της ιστορίας θα πρέπει να παραμείνουμε ακόμη στα βιβλία…
  
Belbo
  
Advertisements

One response to “Η σειρά 1821 του Σκάϊ

  1. Παράθεμα: Η Ακαδημία Αθηνών για τη σειρά 1821 του ΣΚΑΙ | Belbo

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s